برجام به روایت اعداد
نگاهی به برخی شاخص‎‌های بین‌المللی کشور قبل و بعد از برجام

برجام به روایت اعداد

خروج آمریکا از برجام، دورنمای فعالیت بسیاری از شرکت‌های سرمایه‌گذاری وارد شده به ایران را نامشخص ساخته است. این مهم با تحریم‌های مرداد و آبان امسال شرایط سخت‌تری را پیش روی اقتصاد کشور قرار می‌دهد. ایران با وجود برخورداری از ذخایر غنی طبیعی، از منابع مالی کافی برای بهره‌برداری همه جانبه از آن‌ها برخوردار نیست، این امر ورود سرمایه‌گذار خارجی، برای راه‌اندازی طرح‌های بلندمدت معدنی و صنعتی را که به‌شدت هزینه و زمان‌بر هستند، بیش از پیش ضروری می‌کند. صنایع پتروشیمی و طرح‌های کلان صنعتی و معدنی مانند فولاد، سرب و روی و ... و نیز حال و روز وخیم صنعت خودروسازی کشور نیازمند توجه خاص در دو حوزه تامین سرمایه و دانش فنی و تکنولوژی است تا بتوانند با حداکثر بهره‌وری به تولید بپردازند. هرچند در سال‌های اخیر دولت تلاش کرده است تا تحت لوای برجام، روابط بین‌المللی را التیام بخشیده و جذب سرمایه ‌و دانش خارجی را تسهیل کند؛ اما خروج آمریکا از برجام، ابعاد این تفاهم‌نامه را پیچیده‌تر کرده است. مشکل به همین امر نیز ختم نمی‌شود و وجود مشکلات بسیار در نظام اداری در کنار تهدیدات و تحریم‌های بین‌المللی منجر به کُند شدن روند جذب سرمایه خارجی شده است. در آخرین گام، خروج آمریکا از برجام به ایجاد اختلالی بزرگ در فعالیت شرکت‌های خارجی حاضر در ایران منجر شد؛ به‌نحوی که برخی از بزرگ‌ترین شرکت‌ها بلافاصله پس از خروج آمریکا از برجام از کشور خارج شده و یا فعالیت خود را به حالت تعلیق درآورده‌اند.

با توجه به وجود مشکلات اقتصادی فراوان در ایران و عدم وجود منابع مالی مناسب برای تحقق طرح‌های توسعه‌ای، یکی از بهترین مسیرهای تامین مالی طرح‌های کلان صنعتی، آماده‌سازی بستر مناسب برای جذب سرمایه‌های خارجی است، بستری که برجام برای تحقق آن تلاش بسیاری کرده است. اما تصمیم ترامپ مبنی بر خروج آمریکا از برجام، بار دیگر شرایط را دگرگون ساخته است. جذب سرمایه لازم برای به سرانجام رساندن طرح‌های اقتصادی کشور بسیار لازم و ضروری است؛ اما باید توجه داشت که عدم توانایی در جذب سرمایه تنها به برجام یا نبود آن برنمی‌گردد. در ادامه به برخی از اثرات برجام در زمینه جذب سرمایه‌خارجی و بهبود فضای کسب و کار در کشور پرداخته می‌شود.

 

همه مشکلات از عدم وجود برجام ناشی نمی‌شود

به گزارش «ماهنامه اخبار فلزات»، صندوق بین‌المللی پول (IMF)، جهانی شدن (Globalization) را به معنای رشد و وابستگی متقابل اقتصادی کشورها با استفاده از مبادلات کالا و خدمات و جریان‌های سرمایه خارجی و نیز انتقال فناوری به تمام نقاط جهان توصیف می‌کند. ناگفته پیداست که وضع تحریم‌ها علیه یک کشور، نتیجه معکوس می‌دهد. موضوعی که ایران قبل از برجام و پس از خروج آمریکا از برجام با آن درگیر بوده و هست. پیش از آنکه به تاثیر برجام در برخی از شاخص‌های اقتصادی کشور پرداخته شود تا بعضی از اثرات مثبت آن در راستای جهانی شدن مورد بررسی قرار گیرد، ذکر یک نکته ضروری است؛ آیا برهم خوردن کامل توافق بین‌المللی برجام منجر به بروز همه مشکلات اقتصادی در کشور می‌شود یا برای چالش‌های پیش‌روی کشور دلایل داخلی دیگری هم وجود دارد؟ پاسخ به این سوال پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و نیازمند موشکافی دقیق از سوی مسئولان امر است. با این حال به‌صورت کاملا مختصر می‌توان این موضوع را در حوزه سرمایه‌گذاری بررسی کرد. طبق آمار بانک مرکزی میزان سپرده مردم در بانک‌ها و موسسات تا پایان سال 1396 حدود 1419 هزار میلیارد تومان بوده است که گفته می‌شود 1000 هزار میلیارد تومان از آن صرف ارائه تسهیلات به متقاضیان شده و مابقی نیز به عنوان ذخیره قانونی در نظر گرفته شده است. ضمن آنکه بر اساس آخرین آمار، میزان ذخیره صندوق توسعه ملی نیز بالغ بر 80 میلیارد دلار اعلام شده است. این موارد با آنکه مبالغ نسبتا کلانی را تشکیل می‌دهند، اما با توجه به حجم نیاز کشور باز هم یا به‌اندازه کافی پاسخگوی نیاز طرح‌ها و پروژه‌های کلان ملی نیستند و یا تاکنون راهکار مناسبی برای استفاده صحیح از این نقدینگی اندیشیده نشده است. البته مورد مذکور با این پیشفرض است که افزایش نقدینگی ناشی از چاپ اسکناس بدون پشتوانه صورت نگرفته باشد. به‌علاوه نکته قابل توجه این است که خروج عظیم ارز از کشور و یا به‌نوعی فرار سرمایه، در سال‌های اخیر شدت بیشتری پیدا کرد. طبق آمار منتشر شده از سوی صندوق بین‌المللی پول طی سال 96 بیش از 27 میلیارد دلار ارز از کشور خارج شده است که دلایل این خروج سرمایه، عدم تبدیل ارز به ریال توسط صادرکنندگان کشور (ناشی از ترس سقوط ارزش ریال)، خرید دارایی در خارج از کشور و سرمایه‌گذاری در سایر مناطق دنیا بود. این فرار سرمایه در حالی رخ داد که برخی تولیدکنندگان داخلی برای پیشبرد اهداف خود، به‌دنبال جذب سرمایه‌های خارجیِ تنها چند میلیون دلاری هستند. چرا که جذب سرمایه‌ با مشکلات بسیاری مانند اخذ وثایق بانکی سنگین از سوی طرف خارجی، گران‌تر تمام شدن استفاده از فاینانس‌، مشکلات نقل و انتقال ارز، ضعف در تعاملات با دنیا و تحریم‌های فلج‌کننده قبل از برجام و بعد خروج آمریکا از برجام، دست به گریبان است. در نتیجه علاوه‌ بر اینکه دولت با استفاده از برجام و یا بدون آن، به دنبال بهبود روابط با سایر کشورهای جهان است تا بتواند سرمایه‌های لازم را برای حوزه‌های مورد نظر جذب کند، باید برای نگهداری و استفاده از سرمایه‌های داخلی نیز تدابیر مناسب و موثر بیندیشد. بنابراین نمی‌توان تمام مشکلات اقتصادی موجود در کشور را به گردن تحریم‌ها انداخت.

 

سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (Foreign Direct Investment) در زمان برجام و پسابرجام

یکی از روش‌های تامین مالی و جذب سرمایه، مخصوصا برای کشورهای کمتر توسعه یافته، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی یا به‌صورت خلاصه FDI است. این روش در تامین مالی منجر به شتاب گرفتن نرخ رشد اقتصادی، اشتغال‌زایی، انتقال فناوری، تقویت روابط بین‌المللی، افزایش در بهره‎وری و مواردی از این دست می‌شود. لذا از آن می‌توان به‌عنوان مولفه‌ای برای بررسی عملکرد برجام در سال‌های پس از توافق استفاده کرد.

به‌صورت کلی در ایران، ورود جریان‌های سرمایه‌گذاری خارجی در سال‌های اخیر با عملکرد بسیار ضعیفی همراه بوده است؛ هرچند پس از برجام، شرایط اندکی بهتر شده بود. در حالی که کشور از پتانسیل بسیاری  برای سرمایه‌گذاری در بخش‌های مختلف مخصوصا صنایع معدنی و فلزی برخوردار است. ضعف امروز ایران در ورود سرمایه خارجی به کشور دلایل گوناگونی مانند وابستگی اقتصاد به نفت، حضور بیش از حد دولت در بسیاری از بخش‌های اقتصادی، تهدیدات سیاست خارجی مانند تحریم‌های آمریکا، تحریم‌های بین‌المللی اقتصادی و تنش در مساله هسته‌ای دارد. از دیگر عوامل بازدارنده در ورود سرمایه‌های خارجی می‌توان به مسائل داخلی کشور نظیر کاهش قدرت خرید مردم، مشکلات اجتماعی، تورم و بحران‌های سیاسی و اقتصادی، عدم ثبات در نرخ ارز، کاهش ارزش پول، قوانین و نظام بوروکراسی سنگین در بسیاری از بخش‌ها اشاره کرد که از حجم تقاضای داخلی کم می‌کند. با تلاش‌های چند ساله اخیر دولت در مذاکرات برجام برای کاهش تنش‌های بین‌المللی و افزایش اعتمادسازی برای جذب سرمایه خارجی در ایران، انتظار می‌رفت تا روندهای بهتری در ورود سرمایه‌گذار خارجی اتفاق بیفتد که آن‌هم با خروج آمریکا از برجام دستخوش دگرگونی‌های نامطلوبی شده است. نمودار 1 نشان‌دهنده میزان ورود سرمایه خارجی (FDI) به کشور طی سال‌های 2010 تا 2017 است. چنان که پیداست میزان جذب سرمایه خارجی طی زمان انجام مذاکرات برجام یعنی از نوامبر سال 2013 تا جولای 2015 به کمترین میزان خود در یک دهه اخیر رسیده بود، اما پس از پایان مذاکرات و در سال 2016 جهشی 64 درصدی (نسبت به سال 2015) و پس از آن در سال 2017 رشد 49 درصدی (نسبت به سال 2016)  در ورود سرمایه مستقیم خارجی به کشور اتفاق افتاد. نکته جالب توجه آنکه در حین انجام مذاکرات تولید ناخالص داخلی (GDP) کاهش یافته و پس از توافقات رشدی نسبی را در سال 2016 شاهد بوده است (نمودار 2). کاهش رتبه ریسک اعتباری کشور که از سوی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OCED) اعلام می‌شود نیز در سال‌های پس از برجام مشهود است. چنان که پس از دولت دهم و تا سال 2015 در بدترین حالت (عدد 7) قرار داشت ولی مذاکرات برجام آن ‌را به 6 و سپس در سال 2018 به 5 رسانده است، اعداد امیدبخشی که به‌نظر می‌رسد با خروج آمریکا از برجام دوباره به حالت قبل برگردند. نمودار 3 تغییرات رتبه ریسک اعتباری ایران را از سال 2000 تا 2018 نشان می‌دهد چنان که پیداست با وجود تمامی تلاش‌های صورت گرفته در زمان پسابرجام، ایران نتوانسته است دوباره به رتبه اعتباری خود قبل از سال 1384 در زمان دولت هشتم (یعنی عدد 4) دست یابد.

 

 

 

ادامه متن این گزارش را در ماهنامه شماره 96 اخبار فلزات بخوانید.

 

مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •  
مطالب مرتبط
رفع تحریم‌ها علیه ایران و برخورداری از منافع اقتصادی، بخش کلیدی و حیاتی برجام است.
هیچ تحریمی نمی‌تواند قرارداد بلندمدت را لغو کند
دیپلماسی اقتصادی، راهگشای روابط ایران و عمان
تحریم‌های خارجی کافی است؛ خودتحریمی چرا؟
آزموده را آزمودن خطاست
تلاش برای حفظ برجام در مقابل کید دشمنان و مخالفان
صکوک راه نوین تأمین مالی شرکت مس
چین؛ شریک و همراه ایران در شرایط جدید اقتصادی
ارز حاصل از صادرات وارد چرخه اقتصاد کشور شود
۴ محور مذاکره پوتین و روحانی
کشورهای اوراسیا به دنبال فرصت در بازار ایران
شیپور عقب‌نشینی ۹ شرکت اروپایی از ایران زده شد
کاهش شاخص‌های وال‌استریت و رشد سهام انرژی
قرارداد فروش 80 فروند هواپیما به ارزش 17 میلیارد دلار با ایران در خطر
به‌دنبال اجرای عدالت در جامعه
یازدهمین نشست کمیسیون مشترک برجام برگزار خواهد شد
کنترل نرخ تورم می‌تواند موجب اصلاحات اساسی در نظام بانکی و  اقتصاد کشور شود
برجام، جذب سرمایه‌گذاری خارجی را تسهیل کرد
صادرات ۱۰ ماهه ایران ۳۷ میلیارد دلار، برآورد شد
توافق برجام، رکود صنایع مصرفی مس را شکست
10 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خارجی در پسابرجام تعریف شد
کاهش ریسک سرمایه‌گذاری در کشور پس از برجام
در اقتصاد بی‌ثبات، بیمه سرمایه‌گذاری مفهوم ندارد
مس، از موفق‌ترین صنایعِ پسابرجام است
عضویت در خبرنامه
  • گروه خبرنامه
  • نام
  • پست الکترونیک
آقازاده
 سازمان خصوصی سازی- عمودی صفحه اقتصاد
فولاد آذربایجان
خرید اشتراک ماهنامه اشتراک
دانلود نرم افزار

دانلود اپلیکیشن موبایل اخبار فلزات

دانلود از بازار دانلود از گوگل پلی
شماره 99 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 99 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله/ پدرام سلطانی، نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران/ میزان تاثیرپذیری سیاست‌گذاران از تشکل‌های بخش خصوصی، کم است

شماره 98 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 98 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله/ رضا رحمانی/ معاون طرح و برنامه‌ریزی وزارت صنعت، معدن و تجارت

شماره 97 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 97 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله/ اتابک خلیلی/ چرا به مشاوره اقتصادی نیاز نداریم!

شماره 96 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 96 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله/ مهری علیدوستی/ تعاملات بین‌المللی راهگشای ایران برای خروج آمریکا از برجام

شماره 95 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 95 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله مهمان/ رضا رحمانی/ معاون امور طرح و برنامه وزارت صنعت، معدن و تجارت/ ارز تک‌نرخی به سود همه گروه‌ها است

کلیه حقوق این سایت متعلق به ماهنامه اخبار فلزات بوده و استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.

طراحی و تولید: