لزوم گذر از اقتصاد بانک‌محور به اقتصاد بازار‌محور
تامین مالی بنگاه‌های صنعتی و معدنی در ایستگاه فرابورس ایران؛

لزوم گذر از اقتصاد بانک‌محور به اقتصاد بازار‌محور

در نگاه نخست به‌نظر می‌رسد که ساده‌ترین و در دسترس‌ترین روش برای تامین مالی، دریافت تسهیلات از سیستم بانکی است،

اما در طول سال‌های اخیر مشکلات فراوان در اخذ تسهیلات از بانک‌ها به‌علت محدودیت منابع بانکی، موجب شده تا بازار پول آنچنان که باید نتواند پاسخ‌گوی نیاز تمامی بنگاه‌های اقتصادی در کشور باشد. در حال حاضر مشکل تامین نقدینگی به چالشی عمده بر سر راه توسعه بنگاه‌های تولیدی و همچنین تداوم طرح‌ها و پروژه‌های اقتصادی و صنعتی بدل شود. این در حالی است که در کشورهای توسعه‌یافته، بازار سرمایه نقشی کلیدی در تجهیز و هدایت وجوه موجود در اقتصاد به سمت بخش‌های تولیدی و صنعتی و به تبع آن بهبود رشد اقتصادی دارد و همواره بر شناسایی ظرفیت‌های آن تاکید فراوان شده است. خوشبختانه در کشور ما نیز با رشد و توسعه ابزارهای جدید تامین مالی در بستر بازار سرمایه شاهد گشوده شدن راه‌های تازه‌ای برای تامین مالی شرکت‌های تولیدی و غیرتولیدی هستیم. اگرچه به‌علت عدم آشنایی مدیران صنایع با نحوه تامین مالی از طریق بازار سرمایه هنوز آنچنان که باید شاهد استفاده از تمامی ظرفیت‌های بالقوه این بازار در تامین مالی تولید و به‌طور مشخص بنگاه‌های صنعتی و معدنی در کشور نیستیم، اما همچنان باید شیوه‌های تامین مالی بازارمحور را در زمره اصلی‌ترین روش‌های تامین منابع مالی این بنگاه‌ها قرار دهیم. براین اساس ماهنامه «اخبار فلزات» در گفت‌وگو با امیر هامونی، مدیرعامل فرابورس ایران، به بررسی انواع روش‌های تامین مالی تولید و بنگاه‌های اقتصادی کشور از طریق بازار سرمایه و به‌طور مشخص فرابورس پرداخته است تا پتانسیل‌های مغفول این بازار را در تامین مالی بلندمدت و پایدار تولید بیش از پیش شناسایی و بر آن تاکید کند.

بازار سرمایه چه امکاناتی برای تامین مالی بنگاه‌های اقتصادی و طرح‌ها و پروژه‌های صنعتی و معدنی در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد و در واقع بازار سرمایه از چه جهاتی برای بخش تولید کشور دارای جذابیت است؟

همانطور که می‌دانیم بازار سرمایه در کشورهای مختلف دو کارکرد اصلی را بر عهده دارد، نخست آن‌که به سرمایه‌گذاران امکان سرمایه‌گذاری و مدیریت ریسک داده و دوم به تامین مالی پایدار بنگاه‌های اقتصادی و راه افتادن طرح‌های اقتصادی و صنعتی کمک ویژه‌ای می‌کند. در حال حاضر در بسیاری از اقتصادهای پیشرفته، بار عمده تامین مالی شرکت‌های بزرگ به عهده بازار سرمایه است و تمرکز بازار پول به سمت تامین مالی شرکت‌های کوچک و متوسط، افراد و تجار است. در کشور ما نیز بازار سرمایه با محوریت بورس‌های چهارگانه شامل فرابورس ایران، بورس تهران، بورس کالا و بورس انرژی با فراهم ساختن بستر سرمایه‌گذاری و تامین مالی، در طول سال‌های اخیر توانسته نقش پررنگی در ارتقای نظام تامین مالی بلندمدت و پایدار بنگاه‌های اقتصادی و گذر از سیستم بانک‌محوری در راستای جذب منابع مالی مورد نیاز برای طرح‌ها و پروژه‌های متنوع اقتصادی و عمرانی ایفا کند. به‌منظور یادآوری و بعضاً آشنایی بیشتر فعالان اقتصادی می‌توان به امکان ورود بنگاه‌های اقتصادی به بازار سرمایه و تامین منابع مالی و جذب نقدینگی مورد نیاز از طرق مختلف اشاره کرد. شرکت‌هایی که به بورس و فرابورس راه پیدا می‌کنند در ابتدا از طریق عرضه اولیه می‌توانند درصدی (به‌عنوان مثال 5، 10، 15 درصد یا بالاتر) از سهام خود را به عموم سرمایه‌گذاران عرضه کرده و به این ترتیب بخشی از وجوه مورد نیاز را برای رشد و توسعه شرکت و به ثمر رساندن پروژه‌های سودآور خود محقق سازند. افزایش سرمایه نیز راه دیگری است که به‌عنوان رایج‌ترین شیوه تامین مالی، هر ساله مورد استفاده شرکت‌های فعال در بورس و فرابورس قرار می‌گیرد. بررسی‌ها نشان می‌دهد تامین مالی شرکت‌های ایرانی از طریق افزایش سرمایه، سهم قابل ملاحظه‌ای از کل تامین مالی آن‌ها را تشکیل می‌دهد که به سه روش قابل انجام است؛ افزایش سرمایه از محل سود انباشته، آورده نقدی و افزایش سرمایه به روش صرف سهام، سه روش متداول مورد استفاده در این خصوص است که موجب می‌شود شرکت‌ها به‌منظور بازپرداخت بدهی‌های کوتاه‌مدت خود سهام جدید منتشر کنند و از طریق انتشار سهام عادی، نسبت بدهی‌ها به حقوق صاحبان سهام شرکت را پایین آورده و سپس با استفاده از مزیت حاصل، اقدام به انتشار اوراق قرضه برای تامین مالی طرح‌ها و پروژه‌های توسعه‌ای خود نمایند.

علاوه بر روش‌های عرضه اولیه و افزایش سرمایه، آیا راه‌های دیگری نیز برای تامین مالی شرکت‌ها و طرح‌های اقتصادی و صنعتی در کشور از طریق بازار سرمایه و به‌طور مشخص فرابورس ایران وجود دارد؟

بله، روش‌های تامین مالی از طریق بازار سرمایه با محوریت فرابورس ایران تنها به عرضه اولیه سهام و افزایش سرمایه شرکت‌ها منتهی نمی‌شود، بلکه این بازار امکانات و ظرفیت‌های دیگری را نیز در اختیار بنگاه‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاران قرار داده تا از آن طریق بتوانند هرچه سریع‌تر نسبت به جذب نقدینگی مورد نیاز اقدام کنند. تاسیس شرکت‌های سهامی عام از طریق پذیره‌‌نویسی سهام در بازار سرمایه و نیز انتشار اوراق بدهی و انواع صکوک روش‌های شناخته شده و مطمئن دیگری هستند که هر ساله بسیاری از شرکت‌ها را برای تامین مالی بلندمدت و پایدار به سمت بازار سرمایه سوق می‌دهد. با توجه به پیشرفت‌های صورت گرفته منطقی به‌نظر می‌رسد که به‌خصوص شرکت‌های تولیدی به‌جای استفاده از روش‌های تامین مالی مبتنی بر بدهی، به روش‌های تامین مالی مبتنی بر دارایی روی آورند و همچنین از ابزارهای مالی اسلامی برای تامین مالی خود استفاده کنند که از آن جمله می‌توان به انواع صکوک، اوراق اجاره، مرابحه، اوراق مشارکت، صندوق‌های پروژه و موارد مشابه دیگر اشاره کرد. در واقع بسیاری از شرکت‌ها، شرایط تامین مالی از طریق ابزارهای مالی طراحی شده جدید را دارند، اما به‌خاطر عدم اطلاع از این فرصت‌ها و نحوه به‌کارگیری آن‌ها، فرصت‌سوزی می‌کنند. به‌نظر می‌رسد بنگاه‌های صنعتی و اقتصادی کشور هنوز اطلاعات دقیقی درخصوص پتانسیل‌های موجود در بازار سرمایه کشور به‌ویژه در زمینه ابزارهای تامین مالی جدید ندارند. شاید بتوان گفت، آن‌ها بیشتر با جنبه سرمایه‌گذاری در این بازار آشنا هستند تا جنبه تامین مالی که باید در این خصوص فرهنگ‌سازی بیشتری صورت بگیرد. برای مثال، مشاهده می‌شود که برخی بنگاه‌های تولیدی بزرگ به‌دلیل کمبود نقدینگی اقدام به تعدیل نیروی انسانی می‌کنند که آینده خانواده‌های این افراد به این دلیل دستخوش ناملایمات اقتصادی زیادی می‌شود، درحالی که انتشار اوراق بهادار به‌منظور تامین نقدینگی می‌تواند یکی از روش‌های موجود تامین مالی برای این‌گونه شرکت‌ها باشد و تاحدودی از مشکلات اقتصادی زیاد بنگاه‌ها پیشگیری کند.

آیا فرابورس ایران تجربه‌های موفقی در زمینه تامین مالی شرکت‌های صنعتی و معدنی از طریق انتشار اوراق بهادار دارد؟ 

تاکنون شرکت‌های صنعتی و معدنی زیادی از طریق انتشار اوراق بهادار در فرابورس ایران، نقدینگی مورد نیاز خود را کسب کرده‌اند. به‌عنوان مثال شرکت‌های صنعتی و معدنی گل‌گهر، چادرملو و فولاد مبارکه اصفهان با انتشار اوراق مشارکت، اجاره و مرابحه توانسته‌اند منابع مالی لازم را برای طرح‌های توسعه‌ای خود جذب کنند. در سال 92 شرکت چادرملو، بالغ بر 1500 میلیارد ریال اوراق اجاره را در فرابورس ایران به‌منظور اجرای طرح‌های تولید آهن اسفنجی و تولید فولاد به ظرفیت یک میلیون تن در سال منتشر و عرضه کرد. این اوراق نخستین بار با ضامن غیربانکی و با پرداخت سود 20 درصد به صورت سه ماه یکبار منتشر شد و در اختیار سرمایه‌گذاران قرار گرفت. سال 93 نیز شاهد انتشار سه هزار میلیارد ریال اوراق مشارکت شرکت گل‌گهر به‌منظور تامین بخشی از منابع مالی لازم برای اجرای طرح احداث کارخانه گندله‌سازی شماره دو این کارخانه در فرابورس بودیم. همچنین به‌تازگی شرکت فولاد مبارکه اصفهان یک هزار میلیارد ریال اوراق مرابحه را به‌منظور خرید سنگ‌آهن ریزدانه از شرکت معدنی و صنعتی چادرملو از طریق بازار فرابورس ایران مورد پذیره‌نویسی قرار داد که با استقبال چشمگیر سرمایه‌گذاران روبه‌رو شد که این اتفاق تاکید دیگری بر استقبال بیش از پیش سرمایه‌گذاران از بازار بدهی و انتشار اوراق بهادار در بازار سرمایه و به‌طور مشخص فرابورس ایران بود. اما متاسفانه بسیاری از شرکت‌ها هنوز اطلاعات و آشنایی کاملی با روش‌های تامین مالی به‌ویژه از طریق انتشار اوراق بهادار در بازار سرمایه ندارند و برای کسب نقدینگی لازم، اولین و مستقیم‌ترین راهی که در پیش می‌گیرند توسل به بازار پول و سیستم بانکی است. اما مشکلات و تنگناهای تامین اعتبار از سیستم بانکی و وجود روش‌های آسان و کم هزینه‌تر تامین مالی از طریق بازار سرمایه موجب شده تا گذار از اقتصاد بانک‌محور به اقتصاد بازار‌محور هرچه سریع‌تر در دستور کار دولت‌مردان و دست‌اندرکاران اقتصادی کشور قرار گرفته  و بیش از پیش بر آن تاکید شود.

شرکت‌های مختلف برای انتشار اوراق بهادار در فرابورس ایران باید چه اقداماتی انجام دهند؟

شرکت‌هایی که در بازارهای اول، دوم و به‌تازگی بازار شرکت‌های کوچک و متوسط فرابورس ایران پذیرش شده یا در آینده پذیرش می‌شوند می‌توانند از ابزارهای نوین مالی برای تامین مالی طرح‌ها و پروژه‌های خود استفاده کنند. به هرحال این شرکت‌ها معمولاً دارایی‌های راکد زیادی دارند و این دارایی‌ها را می‌توانند از طریق انتشار صکوک اجاره یا انواع دیگر صکوک، اوراق مشارکت و صندو‌ق‌های پروژه تبدیل به اوراق بهادار کرده و کسب نقدینگی کنند و به این ترتیب موجبات رشد و توسعه بنگاه‌ اقتصادی خود را فراهم نمایند. اما به هر ترتیب فرایند ورود شرکت‌ها به بازارهای فرابورس ایران و تامین مالی آن‌ها از طریق انتشار اوراق بهادار از مسیر شرکت‌های مشاور پذیرش و عرضه صورت می‌گیرد که لیست کامل این شرکت‌ها در سایت سازمان بورس و اوراق بهادار موجود است و تامین سرمایه‌ها، شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری و کارگزاری‌ها در این دسته قرار می‌گیرند. مشاوران عرضه و پذیرش کمک می‌کنند تا شرکت‌ها در فرابورس ایران پذیرش شده و از این طریق به بازار سرمایه ورود پیدا کنند و سهامدار عمده بتواند بخشی از سهام خود را در بازار عرضه کرده و نقدینگی لازم را کسب کند. همچنین شرکت‌ها اگر بخواهند با انتشار اوراق و ابزارهای مالی اسلامی در بازار تامین مالی شوند باید به شرکت‌های تامین سرمایه مراجعه کرده و قراردادی را میان تامین سرمایه و شرکت به‌منظور تعیین بازارگردان، متعهد پذیره نویس و سایر امور تعیین کنند و مجوزهای لازم را از سازمان بورس به‌منظور انتشار اوراق و پذیره‌نویسی آن در فرابورس ایران اخذ کنند. در صورت اجازه سازمان بورس، اطلاعیه پذیره‌نویسی اوراق مورد نظر طبق قانون به اطلاع عموم می‌رسد و در روز پذیره‌نویسی سرمایه‌گذاران می‌توانند از طریق سامانه‌هایی که در سراسر کشور به‌صورت آنلاین به فرابورس متصل هستند، در پذیره‌نویسی اوراق شرکت کنند. در حال حاضر بالغ بر 1500 شعبه برخط در سراسر کشور تحت پوشش فرابورس هستند که سرمایه‌گذاران مستقیماً می‌توانند از طریق آن‌ها در معامله شرکت کنند. به هر طریق باید توجه داشت که ادبیات تامین مالی از طریق بازار سرمایه با ادبیات تامین مالی از طریق سیستم بانکی متفاوت است. در دوره‌های گذشته اگر شرکتی با مشکل نقدینگی روبه‌رو می‌شد به بانک مراجعه کرده و با ارائه طرح توجیهی سعی می‌کرد از تسهیلات بانکی بهره‌مند شود که بعضاً بررسی‌ها نشان می‌دهد منابع جذب شده یا به‌درستی تخصیص نمی‌یافت یا ناتوانی بنگاه‌ها در بازپرداخت تسهیلات مشکلات بیشتری برای آن‌ها پدید می‌آورد. اما بازار سرمایه ظرفیت‌ها و امکانات فراوانی برای تامین مالی دارد که بهره‌مندی حداکثری از مزایای آن نیز مستلزم آشنایی با ادبیات تامین مالی از طریق بازار سرمایه است. در این زمینه مشاوره با تامین سرمایه‌ها و شرکت‌های مشاوره عرضه و پذیرش به بنگاه‌ها برای آشنایی هرچه بیشتر آن‌ها با انواع روش‌های تامین مالی از طریق فرابورس یا سایر بورس‌های کشور کمک بزرگی می‌کند.

صندوق پروژه چه مزایایی برای تولیدکنندگان کشور دارد؟

صندوق پروژه ابزاری برای تامین مالی صاحبان طرح و پروژه‌های اقتصادی است که با اخذ مجوز از سازمان بورس و اوراق بهادار تاسیس می‌شود و به جمع‌آوری سرمایه از عموم و تخصیص آن به سرمایه‌گذاری در ساخت و تکمیل پروژه معین اشاره شده در اساسنامه صندوق می‌پردازد. در این نوع صندوق‌ها، سرمایه‌گذاران به‌طور مستقیم در منافع حاصل از اجرای پروژه سهیم می‌شوند. هر صندوق پروژه مختص یک پروژه بوده و موضوع آن نیز ساخت و تکمیل پروژه و سپس پایان یافتن فعالیت صندوق و تقسیم عواید حاصل از اجرای پروژه با توجه به ساختار پیش‌بینی شده در صندوق است. به‌عنوان مثال برای پروژه‌ای که در مسیر تکمیل و ساخت قرار دارد، امکان انتشار صکوک وجود ندارد چون این پروژه هنوز به سودآوری نرسیده است اما اگر مردم شریک این پروژه قرار بگیرند و سهام این پروژه در بورس از طریق صندوق پروژه قابل معامله شود علاوه بر اینکه سهم قابلیت معامله در بورس را پیدا می‌کند هم‌زمان با پیشرفت پروژه برای آن نیز ارزش ایجاد می‌شود و قیمت واحدهای سرمایه‌گذاری رشد می‌کند.

شما در حال راه‌اندازی بازار جدیدی تحت عنوان شرکت‌های کوچک و متوسط هستید، شرکت‌های صنعتی و معدنی با قید چه شرایطی قابلیت پذیرش در این بازار را دارند و آیا این بازار نیز دارای موقعیت‌های تامین مالی مشابه با سایر بازارهای اول و دوم فرابورس ایران است؟

دستورالعملی که از سوی سازمان بورس برای راه‌اندازی بازار شرکت‌های کوچک و متوسط ابلاغ شده در مسیری قرار گرفته است که تا حد ممکن رویه‌های پذیرش را تسهیل کند. از این‌رو اگر شرکت سهامی خاص است بعد از پذیرش می‌تواند از خاص به عام تغییر کند. حداقل سرمایه لازم برای پذیرش شرکت‌ها در این بازار نیز نسبت به بازارهای اول و دوم کاهش یافته به‌طوری که جمع حقوق صاحبان سهام این شرکت‌ها می‌تواند حداقل یک میلیارد ریال و حداکثر 500 میلیارد ریال باشد. در عین حال نگاه ما در هیئت پذیرش فرابورس ایران برای ورود شرکت‌های کوچک و متوسط به‌جای آنکه گذشته‌نگر باشد معطوف به چشم‌انداز و دورنمای عملکرد شرکت است، از این‌رو اگر شرکت یک طرح توجیهی تاییدشده توسط هیئت‌مدیره مبنی بر وجود چشم‌انداز روشن از سودآوری را به هیئت پذیرش ارائه دهد امکان حضور در این بازار و استفاده از تمامی مزایای آن را خواهد داشت. واقعیت آن است یکی از مهم‌ترین تنگناها در مسیر رشد شرکت‌های کوچک و متوسط، که برخی شرکت‌های صنعتی و معدنی نیز بنا به گستردگی و سرمایه شرکت در این دسته قرار می‌گیرند، عدم دستیابی به منابع مالی ارزان در کوتاه‌ترین زمان ممکن است و با علم به اینکه تامین نقدینگی لازم برای اینگونه شرکت‌ها از مسیر بازار پول نیز با دشواری‌های زیادی روبه‌رو است، حضور در بازار سرمایه به‌دلیل فراهم ساختن موقعیت‌های گوناگون تامین مالی، امکان توسعه هرچه سریع‌تر آن‌ها را به‌خوبی فراهم می‌کند.

علت استقبال از برخی اوراق خاص منتشر شده در فرابورس و بعضاً ورود سرمایه‌گذاران خارجی به معاملات این اوراق را چه می‌دانید؟

به گواه آمارها، اوراقی که در فرابورس ایران منتشر شده‌اند بنا به ضمانت‌های محکمی که فرابورس ایران برای بازپرداخت سود یا تسویه اوراق در سررسید از ناشر اوراق دریافت کرده با استقبال زیادی از سوی سرمایه‌گذاران مواجه شده‌اند. همین امر موجب شده تا علاوه بر سرمایه‌گذاران داخلی شاهد حضور سرمایه‌گذاران خارجی در معاملات برخی اوراق در فرابورس نیز باشیم که از آن جمله می‌توان به اسناد خزانه اسلامی برای تامین مالی دولت و اوراق بهادار رهنی به‌منظور تامین مالی اقتصاد مسکن اشاره کرد. به‌عنوان مثال در خصوص اسناد خزانه اسلامی که در فرابورس ایران عرضه شد خزانه‌داری کل کشور تعهد پرداخت مبلغ اسمی این اسناد را در سررسید بر عهده گرفت. در واقع خزانه‌داری کل کشور در همه کشورها دارای کمترین ریسک در ایفای تعهدات است و به پشتوانه مالیات دریافتی از جامعه، می‌تواند با اطمینان بالا تعهدات خود را به موقع پرداخت کند. از این‌رو در خصوص این اوراق یا سایر اوراقی که دولت سود یا پرداخت وجه اسمی آن‌ها را در سررسید تعهد کرده، نکول نداشته‌ایم. علت این مسئله نیز به قدرت و حضور گسترده مردم در خرید اوراق منتشره بازمی‌گردد. درحال حاضر در مجموع حدود هشت هزار نفر در صندوق‌های با درآمد ثابت سرمایه‌گذاری کرده‌اند که این میزان مشارکت، صندوق‌ها را قادر ساخته تا به نمایندگی از مردم به خرید اوراق دولتی منتشره در فرابورس مبادرت کنند. بر این اساس دولت به‌طور غیرمستقیم با هشت هزار نفر طرف حساب است که این مسئله ضرورت بازپرداخت بی‌نقص وجه اسمی اوراق را در سررسید بیش از پیش پررنگ و مهم می‌نماید. در سایر اوراق نیز دریافت ضمانت‌ها و مستندات لازم برای بازپرداخت منظم سود اوراق صورت می‌گیرد تا به این ترتیب ریسک عدم پرداخت سود از سوی ناشر تاحد ممکن کاهش یابد.

کلید واژه ها:
مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •  
مطالب مرتبط
حلقه‌های اتصال چرخه تولید در صنعت آلومینیوم منقطع است
الگوبرداری از بازار سرمایه بین‌المللی به روش‌های تامین مالی در کشور کمک می‌کند
فرابورس در ابتدای راه جذب شرکت‌های کوچک و متوسط
عضویت در خبرنامه
  • گروه خبرنامه
  • نام
  • پست الکترونیک
آقازاده
 سازمان خصوصی سازی- عمودی صفحه اقتصاد
فولاد آذربایجان
سمپوزیوم فولاد
اذرنبش تبریز
ورق خودرو چهارمحال و بختیاری
فولاد متیل
خرید اشتراک ماهنامه اشتراک
دانلود نرم افزار

دانلود اپلیکیشن موبایل اخبار فلزات

دانلود از بازار دانلود از گوگل پلی
شماره 101 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 101 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله/ عزیزاله عصاری/ مدیرعامل هلدینگ سرمایه گذاری توسعه معادن و فلزات

شماره 100 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 100 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سپاس از صد شماره همراهی شما

شماره 99 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 99 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله/ پدرام سلطانی، نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران/ میزان تاثیرپذیری سیاست‌گذاران از تشکل‌های بخش خصوصی، کم است

شماره 98 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 98 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله/ رضا رحمانی/ معاون طرح و برنامه‌ریزی وزارت صنعت، معدن و تجارت

شماره 97 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 97 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله/ اتابک خلیلی/ چرا به مشاوره اقتصادی نیاز نداریم!

کلیه حقوق این سایت متعلق به ماهنامه اخبار فلزات بوده و استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.

طراحی و تولید: