سرمایه از پس تالار شیشه‌ای پیداست
بررسی روند تامین مالی از طریق بازار سرمایه؛

سرمایه از پس تالار شیشه‌ای پیداست

تامین منابع مالی از اهمیت بسزایی در رشد، توسعه بنگاه‌های اقتصادی برخوردار است؛ اما نحوه تامین آن یکی از چالش‌‌برانگیزترین موضوعات اقتصاد روز کشورها است.

زیرا بخش عمده‌ای از تامین مالی از سوی بازار سرمایه و بخش دیگر آن از طریق بازار پول تامین می‌شود که هر یک دارای نواقص و مزایای بی‌شماری هستند. در این میان بازار سرمایه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بازارها برای تامین مالی در ایران نقش کمرنگی را برعهده دارد. در واقع می‌توان گفت که بیشترین بخش تامین مالی در ایران از طریق بانک‌ها صورت می‌گیرد. شاید عمده دلیل آن عدم فرهنگ‌سازی در بخش بازار سرمایه باشد. بنابراین پیش از هر کاری، وجود اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی در بازار سرمایه امری اجتناب‌ناپذیر است.

فلسفه ایجاد بورس اوراق بهادار به سال 1602 میلادی بازمی‌گردد. هنگامی که برای اولین بار کمپانی چند ملیتی هند شرقی در شهر آمستردام هلند با انتشار سهام، تامین مالی کرد. این اقدام، تاکیدی بر اهمیت تامین مالی بنگاه‌های اقتصادی از محل پس‌انداز عامه مردم دارد. در ایران نیز قانون بازار اوراق بهادار در سال 1384 تصویب شد. بر اساس این قانون مقام ناظر بازار سرمایه و مقام اجرایی بازار سرمایه از یکدیگر تفکیک شده است. پس از آن فرا بورس در سال 1387 آغاز به کار کرد. با بررسی تاریخی می‌توان به این نتیجه رسید که ایران در یک دهه اخیر شاهد تحولات بزرگی در بازار سرمایه بوده است. اساس این تحولات در راستای ایجاد راهکاری ساده برای تامین مالی بنگاه‌های اقتصادی است تا شرکت‌ها بتوانند علاوه بر بانک از طرق دیگری تامین مالی و ثروت آفرینی کنند. پس از گذشت چندین سال از تدوین قانون بازار سرمایه، بورس تا حدود زیادی توانسته است به جایگاه اصلی خود دست پیدا کند. فلسفه اصلی بورس به معنای این است که با تقویت بازار اولیه، حوزه تامین مالی شرکتی گسترش یابد. عدم تمایل بنگاه‌های اقتصادی به تامین مالی از بازار سرمایه، نشان می‌دهد که بورس تا جایگاه اصلی خود فاصله بسیاری دارد و نیازمند است که اصلاحاتی بر روی آن صورت بگیرد. هنگامی می‌توان گفت که بورس اوراق بهادار موفق عمل کرده است و در گزارش عملکرد آن مشخص شود بخش عمده‌ای از بنگاه‌های مالی به‌ویژه بنگاه‌های بزرگ از طریق بورس تامین مالی انجام داده‌اند. البته علت اصلی عدم تمایل بنگاه‌های اقتصادی به بازار سرمایه ناشی از نقص کارکرد در بورس نیست. در واقع بورس با ابزارهای پیچیده روز دنیا سرکار دارد. در این بازار تنها تعدادی ابزارهای مالی طراحی و عرضه می‌شوند. نمی‌توان بنگاه‌های اقتصادی را لزوماً مجبور به سرمایه‌گذاری و تامین مالی از طریق بورس کرد. ترغیب بنگاه‌های اقتصادی باید از طریق آگاهی، افزایش تعاملات با شرکت‌ها، قبول شفافیت در عملکرد توسط مدیران و صاحبان شرکت‌ها صورت بگیرد و از سوی دیگر بورس نیز اطلاعات لازم را در اختیار بنگاه‌های اقتصادی قرار دهد. این نقص در حال حاضر پایدار است و باید محققان، اقتصاددانان و مسئولان بورسی و اقتصادی کشور راه چاره‌ای برای آن پیدا کنند.

اغلب شرکت‌ها در کشورهای توسعه یافته در تامین مالی به‌‌جای بانک‌محور، بازارمحور هستند. 60 درصد از بنگاه‌های اقتصادی در این کشورها از طریق بازار سرمایه تامین مالی می‌کنند و بانک‌ها سهم 40 درصدی در تامین مالی دارند. این در حالی است که در ایران تنها 10 درصد از بنگاه‌های اقتصادی از بازار سرمایه تامین مالی می‌کنند و بسیاری از شرکت‌ها به‌خصوص شرکت‌های متوسط و کوچک تمایل زیادی به تامین مالی از بانک‌ها دارند. این درد اقتصادی است که شرکت‌ها در مرحله تاسیس برای تامین مالی به سمت بانک‌ها می‌روند و کمتر به بازارهای سرمایه گرایش نشان می‌دهند. اما باید دانست که منابع مالی بانک‌ها سررسیددار است و موعد اقساط وام اغلب شرکت‌ها قبل از رسیدن به بهره‌وری فرا می‌رسد. در چنین شرایطی شرکت‌ها برای ادامه فعالیت خود دچار مشکل خواهند شد و هنگامی که شرکت‌ها مجدداً برای تامین مالی سرمایه در گردش به بانک‌ها مراجعه می‌کنند با مسائل و مشکلات بسیاری روبه‌رو می‌شوند. علت آن اغلب عدم آشنایی مدیران و صاحبان شرکت‌ها با مزایا و پتانسیل‌های بازار سرمایه است. باید در بدو تاسیس یا در ادامه فعالیت‌های جاری شرکت‌ها به مدیران و صاحبان شرکت‌ها مشاوره لازم داده شود تا آن‌ها با مزایای بورس آشنا شوند. در واقع بنگاه‌داران نباید از وجود ریسک‌ بودن بورس هراس داشته باشند و از ارائه اطلاعات مالی خود به بورس حذر کنند، باید دانست که اگر بورس برخی از الزامات را برای شرکت‌ها درنظر می‌گیرد، این الزامات در راستای توسعه و دستیابی به اهداف سازمانی شرکت‌ها است. در حالی که شرکت‌ها آن را اجبار و غیر ضروری تلقی می‌کنند. امروزه بسیاری از بنگاه‌های کوچک تا متوسط در آستانه ورشکستگی هستند. حتی اگر دولت بودجه کلانی به این شرکت‌ها تخصیص دهد باز هم مشکل آن‌ها به‌طور کامل برطرف نخواهد شد؛ زیرا مشکل اصلی این بنگاه‌ها مشکل نقدینگی نیست و اگر وجه نقد کافی در اختیار شرکت‌های ورشکسته قرار بگیرد، تنها موعد ورشکستگی آن‌ها کمی به تعویق می‌افتد. در واقع مشکل اصلی شرکت‌ها در ایران ساختار نادرست مالی آن‌ها است؛ زیرا بانک‌محور هستند.

نگاه نامطمئن بنگاه‌های اقتصادی به بورس

ابزارهای مالی گوناگونی در بازار سرمایه وجود دارد که در این میان می‌توان به ابزار مالی اوراق سرمایه‌ای مانند سهام و اوراق بدهی، مانند اوراق صکوک، اوراق مشارکت و مرابحه اشاره کرد. در واقع در بازار سرمایه ابزارهای متنوعی برای شرکت‌ها جهت تامین مالی در دسترس است که بنگاه‌های اقتصادی می‌توانند با مراجعه به هر یک از آن‌ها تامین مالی انجام دهند؛ اما باز هم مشاهده می‌شود که شرکت‌ها تمایلی به تامین مالی از طریق بازار سرمایه ندارند. یک از اوراق‌های معروف در تامین مالی، اوراق صکوک است که با شرع اسلامی تطبیق داشته و جزو اوراق بهادر اسلامی است. از این اوراق می‌توان برای تامین مالی سرمایه ثابت استفاده کرد. هنگامی که شرکت‌ها با کمبود سرمایه در گردش مواجه باشند، می‌توانند از طریق اوراق مرابحه تامین مالی کنند. آخرین مورد در بازار سرمایه، اسناد خزانه اسلامی است. شرکت‌ها بابت مطالباتی که از دولت دارند می‌توانند از این نوع اوراق استفاده کنند. در برخی از مواقع دولت با کمبود نقدینگی مواجه می‌شود در این هنگام دولت به طلبکاران خود اوراق می‌دهد. این یک نوع اوراق است که به طلبکاران داده می‌شود و آن‌ها می‌توانند این اوراق را در بورس به فروش برسانند و به‌راحتی به منابع مالی خود دست پیدا کنند.

یکی از مزایای بورس این است که امکان تامین مالی پروژه‌ها در ابعاد گسترده از طریق بازار سرمایه وجود دارد. ممکن است یک بنگاه اقتصادی پروژه‌ خاصی در جهت طرح‌های توسعه‌ای خود تعریف کند. در این هنگام می‌تواند برای تامین مالی پروژه اقتصادی خود به صندوق تامین مالی در بورس اوراق بهادار مراجعه کند. برای توضیح بیشتر صندوق پروژه باید گفت هنگامی که تمام پروژه‌های یک شرکت زیان‌ده باشد و صاحبان شرکت قصد داشته باشند با طراحی یک پروژه مناسب به سود برسند، صندوق پروژه بدون در نظر گرفتن و سنجیدن وضعیت مالی شرکت، پروژه را تامین مالی می‌کند. صندوق پروژه گزینه مناسبی برای تامین مالی پروژه‌های خاص است.

یکی از مشکلات موجود بر سر راه تامین مالی از طریق بورس، نرخ بالای هزینه تامین مالی اوراق بدهی بورسی و و روال طولانی بوروکراسی اداری است. برای مثال شرکت‌ها برای فروش اوراق قرضه مانند صکوک و یا مرابحه، مجبور هستند که علاوه بر طی بوروکراسی اداری طولانی هزینه تامین مالی حداقل معادل هزینه تامین مالی از طریق بانک داشته باشند. این یک نوع ضعف در سیستم بازار سرمایه بوده که اجتناب‌ناپذیر است باید چاره‌‌ای اندیشید برای شرکت‌هایی که از طریق اوراق بدهی در بازار سرمایه تامین مالی انجام می‌دهند. در این راستا دولت می‌تواند برای ایجاد انگیزه و ترغیب این شرکت‌ها، اعطای یارانه و یا مشوق‌های مالیاتی در نظر بگیرد. در واقع فلسفه اصلی بورس، تامین مالی از طریق اوراق سهام است. اگر شرکتی در قالب سهام عام شروع به فروش سهام کند، دیگر مشکلی به اسم هزینه بهره و اقساط پول دریافتی وجود نخواهد داشت. از این‌رو شرکت در ازای فعالیتی که انجام می‌دهد سود دریافت کرده و آن را بین سهام‌داران خود توزیع می‌کند؛ بنابراین از لحاظ منابع مالی تحت فشار قرار نخواهند گرفت. در نتیجه باید تمام تلاش‌های دولت در این جهت باشد که شرکت‌ها در قالب سهام اقدام به فروش تامین مالی کنند. لازم به ذکر است که بورس تنها بازار برای معاملات ثانویه اوراق بهادار نیست، اما این در حالی است که امروزه بر ماهیت ثانویه بودن بورس تاکید بیشتری می‌شود (بازار اولیه یک نوع بازار است که بنگاه‌های اقتصادی با حضور در آن انواع مختلفی از اوراق را به فروش می‌رسانند در این مواقع پول از دست خانوار و سرمایه‌گذاران خارج شده و به‌عنوان سرمایه در شرکت مورد مصرف قرار می‌گیرد).

لزوم بازتدوین درست قوانین بازار سرمایه

از تصویب قانون بازار اوراق بهادار حدود 11 سال می‌گذرد و در حال حاضر این قانون در مرحله تجدید نظر قرار دارد. قانون بازار اوراق بهادار و قانون تجارت به‌عنوان  قانون مادر فعالیت‌های تجاری شرکتی در ایران محسوب می‌شوند. بنابراین دولت باید توجه ویژه‌ای به بازتدوین این قوانین داشته باشد. در واقع باید در قانون بازار اوراق بهادار سرفصل بازار اولیه دیده شود و همچنین اهرم‌های نظارتی و اهرم‌ها تشویقی وجود داشته باشد تا از این طریق سرمایه‌گذاران تمایل داشته باشد به‌جای اینکه یک شرکت سهام خاص و یا خانوادگی و تک مالکی تشکیل دهند، به سمت تشکیل شرکت‌های سهامی عام بروند، آنگاه می‌توانند از طریق بازار سرمایه تامین مالی کنند. همچنین دولت باید در زمان حال که هنوز قوانین بازتدوین نشده است سرفصل بازار اولیه را تقویت کند. اگر این قوانین به‌درستی بازتدوین شود و  شرکت‌ها بتوانند از بورس اوراق بهادار راحت‌تر از بانک‌ها تامین مالی کنند، بنگاه‌های اقتصادی بازار سرمایه را یار خود دانسته و برای تامین مالی به‌جای بانک به بورس مراجعه خواهند کرد. در جمع‌بندی مشکلات موجود در بازار سرمایه باید گفت که متأسفانه مقصر اصلی ایجاد عدم آگاهی شرکت‌ها از شرایط بازار سرمایه، سازمان‌های بورسی هستند که به‌درستی به عموم مردم آگاهی‌بخشی نمی‌کنند. در واقع تصوراتی که شرکت‌ها از بازار سرمایه دارند شفاف نیست. این در حالی است که عموم، بورس را به‌عنوان تالار شیشه‌‌ای می‌شناسند و این عنوان نشان‌دهنده شفافیت بازار سرمایه است. اگر شرکت‌ها بتوانند خود را با موضوع شفافیت تطبیق دهند می‌توانند به‌راحتی در بورس اوراق بهادار تامین مالی کنند و سرمایه ثابت خود از این طریق افزایش دهند.

مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •  
مطالب مرتبط
حلقه‌های اتصال چرخه تولید در صنعت آلومینیوم منقطع است
الگوبرداری از بازار سرمایه بین‌المللی به روش‌های تامین مالی در کشور کمک می‌کند
بازار، تنها عامل تعیین کننده شاخص
عضویت در خبرنامه
  • گروه خبرنامه
  • نام
  • پست الکترونیک
آقازاده
 سازمان خصوصی سازی- عمودی صفحه اقتصاد
فولاد آذربایجان
سمپوزیوم فولاد
اذرنبش تبریز
خرید اشتراک ماهنامه اشتراک
دانلود نرم افزار

دانلود اپلیکیشن موبایل اخبار فلزات

دانلود از بازار دانلود از گوگل پلی
شماره 100 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 100 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سپاس از صد شماره همراهی شما

شماره 99 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 99 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله/ پدرام سلطانی، نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران/ میزان تاثیرپذیری سیاست‌گذاران از تشکل‌های بخش خصوصی، کم است

شماره 98 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 98 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله/ رضا رحمانی/ معاون طرح و برنامه‌ریزی وزارت صنعت، معدن و تجارت

شماره 97 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 97 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله/ اتابک خلیلی/ چرا به مشاوره اقتصادی نیاز نداریم!

شماره 96 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

شماره 96 ماهنامه اخبار فلزات منتشر شد

سرمقاله/ مهری علیدوستی/ تعاملات بین‌المللی راهگشای ایران برای خروج آمریکا از برجام

کلیه حقوق این سایت متعلق به ماهنامه اخبار فلزات بوده و استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.

طراحی و تولید: